Jawan चित्रपट प्रदर्शित होऊन अनेक महिने झाले तरी ‘जवान’ अजूनही टॉप ट्रेंडमध्ये का आहे? बॉलीवूडचा ‘ऍक्शन’ फॉर्म्युला, प्रेक्षकांचे बदलते मानसशास्त्र आणि चित्रपटातील सामाजिक भाष्य – Jawan च्या विक्रमी यशाचे गंभीर विश्लेषण एका स्थापित फिल्म रायटरच्या दृष्टिकोनातून वाचा.
Jawan चित्रपटाचे यश: म्हणजे समाज मनाचा ‘विद्रोह’ समजावा का? एका फिल्म रायटरचा गंभीर दृष्टिकोन!
सिनेमाघरातून (Theatres) प्रदर्शित होऊन अनेक महिने उलटले आणि OTT प्लॅटफॉर्मवर (Streaming Platform) उपलब्ध असूनही ‘जवान’ (Jawan) हा चित्रपट आजही भारतीय पॉप कल्चरमध्ये चर्चेचा विषय आहे. याचे कारण केवळ शाहरुख खानचे स्टारडम नव्हे, तर या चित्रपटाने भारतीय प्रेक्षकांच्या सामूहिक मानसिकतेला (Collective Psychology) साद घातली आहे.
एक चित्रपट लेखक व दिग्दर्शक म्हणून, मी या चित्रपटाच्या केवळ कमाईवर नव्हे, तर त्याच्या कथानकाच्या मांडणीवर (Narrative Structure), सामाजिक भाष्यावर आणि त्याने निर्माण केलेल्या ‘नायकत्वाची’ (Heroism) व्याख्या कशी बदलली, यावर गंभीर विश्लेषण सादर करत आहे. हा चित्रपट केवळ मनोरंजन आहे की प्रेक्षकांच्या मनात दडलेल्या ‘विद्रोहाचा’ आरसा?
—
१. बॉलीवूडचा फॉर्म्युला: ‘Jawan’ मधील सामाजिक भाष्य
बॉलिवूडमध्ये ऍक्शन-ड्रामा चित्रपट नवीन नाहीत, पण ‘जवान’ने एक धाडसी आणि महत्त्वाचा प्रयोग केला: त्याने जनतेच्या समस्यांना थेट हिरोच्या ॲक्शनशी जोडले. हा चित्रपट एक प्रकारचा ‘सामाजिक न्याय’ (Social Justice) दाखवतो.
- चित्रपटातील शेतकऱ्यांचे कर्ज, आरोग्य क्षेत्रातील त्रुटी आणि राजकीय व्यवस्थेतील चुका हे विषय केवळ पार्श्वभूमी म्हणून न ठेवता, त्यांना थेट ॲक्शनचा आधार बनवले गेले.
- हा प्रयोग ‘मनोरंजनाच्या आवरणाखाली’ राजकीय भाष्य करतो. यामुळे, प्रेक्षकांना केवळ ॲक्शन बघायला मिळत नाही, तर पडद्यावर आपल्या मनातील राग व्यक्त होताना दिसतो, ज्यामुळे चित्रपटाला भावनात्मक आधार मिळतो.
चित्रपट लेखक व दिग्दर्शक म्हणून अटली कुमार याने, ‘जवान’ ची ही मांडणी (Structured Narrative) अत्यंत कुशलतेने केलेली दिसते. या मांडणीचे यशच दर्शवते की भारतीय प्रेक्षक आता केवळ थोड्या वेळासाठी करमणूक करणार्या (Escapist) मनोरंजनाऐवजी, वास्तववादी समस्यांवर भाष्य करणाऱ्या कलाकृतींना स्वीकारत आहेत.
२. पात्रांचे चित्रण आणि नायकत्व: शाहरुखची बदललेली प्रतिमा
या चित्रपटात शाहरुख खानची प्रतिमा एका विशिष्ट साच्यातील नायकाची नाही, तर ती एका नैतिक बंडखोराची‘ (Moral Rebel) आहे. हा बदल मनोरंजन क्षेत्रातील कलात्मक दृष्ट्या महत्त्वाचा आहे.
लेखकाच्या दृष्टिकोनातून:
पारंपरिक मसाला चित्रपटांमध्ये नायक हा नियमांचे पालन करणारा असतो, पण ‘Jawan’ मध्ये नायक स्वतःच्या नियमांनी चालतो आणि व्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह लावतो. ही कथा केवळ एका व्यक्तीची नसून, एका सामाजिक बदलाची गरज दर्शवते, जी अत्यंत कल्पकतेने लिहिली गेली आहे.
Jawan चित्रपट महिला पात्रांना (Female Characters) विशेष महत्त्व देतो. एकाच अभिनेत्याची दोन भिन्न रूपे (Father and Son) वापरून अभिनय पातळीवर सादरीकरण वैशिष्ट्यपूर्ण होतें. एकूणच लेखनातील सखोलता पाहता Jawan चित्रपट हा कलात्मक (Artistic) दृष्ट्या लेखनाचा यशस्वी नमुना आहे.
३. बॉक्स ऑफिस पलीकडील अर्थ:
चित्रपटाचे यश हे केवळ त्याच्या कमाईवर मोजले जात नाही, तर तो संस्कृतीमध्ये किती रुजला (Cultural Penetration) यावर मोजले जाते. ‘जवान’ आजही ट्रेंडिंग असण्याचे कारण हेच आहे.
- सामूहिक प्रतिक्रिया: चित्रपट लोकांना ‘मतदान’ आणि ‘व्यवस्थेवर प्रश्न विचारण्या’बद्दल बोलण्यास प्रवृत्त करतो.
- व्हिज्युअल आर्ट: चित्रपटाचे दिग्दर्शन आणि ॲक्शन सीक्वेन्स केवळ ॲक्शन म्हणून न पाहता, ती कथानकाचा भाग म्हणून पाहायला शिकवते, जे चित्रपटकलेच्या (Cinematic Art) दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.
निष्कर्ष: तुम्ही या चित्रपटाकडे कसे पाहावे?
एक चित्रपट लेखक म्हणून, मी तुम्हाला सांगू इच्छितो की ‘Jawan” हा चित्रपट मनोरंजन आणि गंभीर सामाजिक भाष्य यांचा एक यशस्वी मेळ आहे. यामुळेच तो इतके यश मिळवूनही चर्चेत आहे. चित्रपटाचे यश केवळ नशिबावर अवलंबून नसते, तर ते लेखन, मांडणी आणि वेळेची अचूक निवड (Perfect Timing) यावर अवलंबून असते. समाज मनाचा सद्य स्थितीतला नेमका भाव ओळखून तो रंजक पद्धतीने चित्रपटातून मांडल्यास प्रेक्षक चित्रपटासोबत दीर्घकाळ relate होतो. असे चित्रपट प्रेक्षकांच्या स्मृती पटलावर अंकित रहातात कारण यातील भाष्य हे सामान्य प्रेक्षकांच्या मनातील भाष्य असते.
(लेखक-सिने लेखक आहेत व Agneepath 2 चित्रपटाचे सहसंवाद लेखन त्यांनी केले आहे imdb link)
हे ही वाचा: शाहरूख खानला आयुष्यात प्रथमच मिळाला अभिनयाचा राष्ट्रीय पुरस्कार
About The Author
