Christopher Nolan हे आपला नवीन चित्रपट The Odyssey (दी ओडेसी) या चित्रपटाच्या प्रदर्शना निमित्त भारत भेटीवर आलेले आहेत. आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण कथनशैली साठी जगभरात ते ओळखले जातात.आज चित्रपटसृष्टीत AI आणि प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर करून अशक्य गोष्टी पडद्यावर दाखवल्या जात आहेत. पण अशा AI च्या युगात स्पेशल इफेक्ट्सशिवाय प्रेक्षकांना थक्क करणारी एकच व्यक्ती आहे, ती म्हणजे ख्रिस्तोफर नोलान(Christopher Nolan Films – Odyssey premier at India)
भारतीय प्रेक्षकांना आवडणारी भावनीकता Nolan यांच्या सिनेमात
ओपनहायमर (Oppenheimer)च्या अभूतपूर्व यशानंतर आणि ऑस्कर जिंकल्यानंतर, सध्या ते त्यांच्या ‘द ओडिसी’ (The Odyssey) या नवीन भव्य चित्रपटाच्या प्रदर्शनामुळे (जुलै २०२६) प्रचंड चर्चेत आहेत. या चित्रपटाच्या प्रदर्शना निमित्त ते भारतात आले आहेत. सध्या media मधे त्यांचे नाव सातत्याने ऐकू येत आहे. जे भारतीय सिने प्रेक्षक Hollywood Cinema शी फार परिचित नाहीत त्यांना Christopher Nolan ची माहिती देणे अगत्याचे वाटते कारण जरी ख्रिस्तोफर नोलन हे त्यांच्या गुंतागुंतीच्या आणि बौद्धिक कथानकांसाठी ओळखले जात असले, तरी त्यांच्या सिनेमांमध्ये असलेली भव्यता, उत्कंठावर्धक संगीत, आणि विशेषतः कौटुंबिक किंवा भावनिक बंध (जसे की ‘Interstellar’ मधील वडील-मुलीचे नाते) हे घटक भारतीय प्रेक्षकांना अगदी जवळचे वाटू शकतात.
Nolan यांचे सिनेमे जगभरात एवढे प्रसिद्ध का आहेत? आणि त्यांच्या सिनेमांचे वैशिष्ट्य काय? याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
नोलान एवढे प्रसिद्ध का आहेत?
नॉन-लिनियर स्टोरीटेलिंग (Non-linear Storytelling):
नोलान यांची कथा सांगण्याची पद्धत सरळ नसते. ते काळाचा (Time) खेळ मांडण्यात पटाईत आहेत. भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ यांची अशी काही गुंफण ते करतात की प्रेक्षक स्क्रीनवरून नजर हटवू शकत नाही.
प्रॅक्टिकल इफेक्ट्सवर भर (No CGI / No AI Slop):
आजच्या काळात जिथे प्रत्येक दिग्दर्शक व्हीएफएक्स (VFX) आणि कॉम्प्युटर ग्राफिक्सचा वापर करतो, तिथे नोलान ‘रिअल ॲक्शन’ आणि प्रॅक्टिकल इफेक्ट्सवर भर देतात. त्यांनी इन्सेप्शन मध्ये फिरणारा कॉरिडॉर प्रत्यक्ष तयार केला होता, तर इंटरस्टेलर साठी प्रत्यक्ष मक्याची शेती केली होती. कॉम्प्युटर जनरेटेड ग्राफिक्सपेक्षा डोळ्यांना प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या गोष्टींवर त्यांचा जास्त विश्वास आहे. (Christopher Nolan Films – Odyssey premier at India)
आयमॅक्स (IMAX) तंत्रज्ञानाचा वापर:
भव्य पडद्यावर सिनेमा पाहण्याचा अनुभव कसा असावा, हे नोलान यांनी जगाला दाखवून दिले. त्यांचे चित्रपट विशेष आयमॅक्स कॅमेऱ्यांनी शूट केले जातात. त्यांचा आगामी चित्रपट द ओडिसी हा पूर्णपणे आयमॅक्स कॅमेऱ्यांनी शूट केलेला एक भव्य अॅक्शन सिनेमा आहे. बुद्धीला चालना देणारे विषय: त्यांचे चित्रपट केवळ मनोरंजन करत नाहीत, तर ते मानवी मन, विज्ञान, वेळ आणि तत्त्वज्ञान यावर विचार करायला भाग पाडतात.
सिनेमाचं स्वत:च अवकाश
प्रत्येक सिनेमाच स्वतःचं एक अवकाश किंवा जग असतं आसन Christopher Nolan मानतात. या Cinematic जगाची दृश्यमानता कथेच्या सीमा ओलांडून प्रेक्षकाला भिडली पाहिजे असे Nolan मानतात.. त्यांच्या या विचारांचा प्रत्यय त्यांच्या सिनेमातून प्रकर्षाने जाणवतो.
काळ अर्थात वेळेची विषय वस्तू (Subjectivity)
Christopher Nolan यांना “वेळ” ही विषय वस्तू म्हणून आपल्या चित्रपटांत वापरणे आवडते. भूत, वर्तमान व भविष्य अशा तिहेरी track वर त्यांची पटकथा पुढे जाते. प्रेक्षकांना वेळेच्या जाळ्यात गुंगवण्यात Nolan याची हातोटी आहे. वेळ ही प्रत्येक व्यक्ती साठी वेगळी अनूभूती असते. या वेळेचे dynamics आपल्या पटकथांमधे पकडण्याचा ते नेहमी प्रयत्न करतात.
Every film should have its own world, a logic and feel to it that expands beyond the exact structures of the story.”
(अर्थ: प्रत्येक चित्रपटाचे स्वतःचे एक जग, स्वतःचे तर्कशास्त्र आणि एक भावना असली पाहिजे, जी कथेच्या मूळ चौकटीपलीकडे जाऊन प्रेक्षकांना भिडेल.)– Christopher Nolan
क्रिस्तोफर नोलान यांचे गाजलेले चित्रपट
दिग्दर्शक Christopher Nolan यांच्या नावावर चित्रपटसृष्टीचा इतिहास बदलणारे अनेक मास्टरपीस चित्रपट आहेत:
Christopher Nolan Films :
| चित्रपटाचे नाव | वर्ष | प्रमुख वैशिष्ट्य / विषय |
|---|---|---|
| मेमेंटो (Memento) | २००० | शॉर्ट-टर्म मेमरी लॉस असलेल्या व्यक्तीची ही कथा उलट्या क्रमाने दाखवली आहे. |
| बॅटमॅन बिगिन्स (Batman Begins) | २००५ | सुपरहिरो बॅटमॅनच्या प्रवासाची एक वास्तववादी आणि गंभीर सुरुवात. |
| द प्रेस्टिज (The Prestige) | २००६ | दोन जादूगारांमधील जीवघेणी स्पर्धा आणि विज्ञानाचा अद्भुत मेळ. |
| द डार्क नाईट (The Dark Knight) | २००८ | हिथ लेजरचा ‘जोकर’ म्हणून अजरामर अभिनय आणि सर्वोत्कृष्ट सुपरहिरो चित्रपट. |
| इन्सेप्शन (Inception) | २०१० | स्वप्नांच्या आतल्या स्वप्नात शिरून विचार किंवा कल्पना चोरण्याची एक माइंड-बेंडिंग कथा. |
| द डार्क नाईट राइझेस (The Dark Knight Rises) | २०१२ | बॅटमॅन ट्रायलोजीचा एक भव्य आणि थरारक शेवट. |
| इंटरस्टेलर (Interstellar) | २०१४ | स्पेस ट्रॅव्हल, ब्लॅक होल, आणि बाप-लेकीच्या नात्यावर आधारित विज्ञानाचा उत्कृष्ट नमुना. |
| डंकर्क (Dunkirk) | २०१७ | दुसऱ्या महायुद्धातील सैनिकांच्या सुटकेची थरारक सत्य घटना. |
| टिनेट (Tenet) | २०२० | काळाचा प्रवाह उलटा फिरवण्याच्या संकल्पनेवर आधारित एक क्लिष्ट ॲक्शनपट. |
| ओपनहायमर (Oppenheimer) | २०२३ | अणुबॉम्बचे जनक जे. रॉबर्ट ओपनहायमर यांच्या आयुष्यावरील ऑस्करविजेता चित्रपट. |
| द ओडिसी (The Odyssey) | २०१६ | होमरच्या ग्रीक महाकाव्यावर आधारित त्यांचा भव्य अॅक्शन सिनेमा. |
थोडक्यात सांगायचे तर.
क्रिस्तोफर नोलान हे असे दिग्दर्शक आहेत जे प्रेक्षकांच्या संवेदनशीलतेचा आदर करतात. “सिनेमा हे केवळ Time pass चे साधन नसून, तो पडद्यावर अनुभवण्याचा एक भव्य सोहळा आहे,” ही त्यांची धारणा त्यांना जगात सर्वोत्तम बनवते.
सिनेमा संदर्भ: राजेश खन्ना यांचा आनंद चित्रपटातील”बाबुमोशाय!…..” संवाद व Nolan यांचा संवाद
सिनेसंदर्भ: नोलान आणि ‘राजेश खन्ना यांचा ‘बाबू मोशाय’ वाला तो संवाद!
ख्रिस्तोफर नोलान यांनी लिहिलेला संवाद …”You either die a hero or you live long enough to see yourself become the villain.”— चित्रपट: द डार्क नाईट (The Dark Knight)
हा संवाद विचार करायला लावणारा आहे. पण बारकाईने पाहिले तर, या संवादाचा मूळ गाभा आपल्याला भारतीय सिनेसृष्टीतील एका अजरामर संवादाची आठवण करून देतो.
१९७१ मधील ‘आनंद’ चित्रपटात राजेश खन्ना यांनी म्हटलेला ‘जिंदगी लंबी नहीं, बड़ी होनी चाहिए बाबू मोशाय!’
हा संवाद आणि नोलान यांच्या संवादाचे तत्त्वज्ञान एकच आहे. दोघेही हेच सांगतात की, आयुष्याची केवळ लांबी (Quantity) महत्त्वाची नाही, तर त्या आयुष्याचे मोठेपण (Quality) आणि तुम्ही घेतलेले निर्णय महत्त्वाचे आहेत. काळ आणि भाषा बदलली तरी मानवी भावनांचे आणि आयुष्याचे सत्य बदलत नाही, हेच या दोन महान कलाकृतींमधून सिद्ध होते.”
तुम्हाला नोलान यांचा कोणता चित्रपट सर्वात जास्त आवडतो, किंवा त्यांच्या कोणत्या चित्रपटाबद्दल अधिक जाणून घ्यायला आवडेल?
हे ही वाचा:
➡️प्यासा मधला गुरूदत्त यांचा दरवाजातला शॉट -किस्सा Pyasa Cinematogrphy चा
About The Author
